Gözaltına Cumhuriyet savcısı, tutuklamaya ise hâkim veya mahkeme karar verir. Gözaltı süresi kural olarak yakalamadan itibaren 24 saati geçemez (CMK md. 91). Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni bulunmalıdır (CMK md. 100).
Bir bakışta karşılaştırma
| Ölçüt | Gözaltı | Tutuklama |
|---|---|---|
| Karar mercii | Cumhuriyet savcısı | Soruşturmada sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme |
| Şartı | Tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olması ve suç şüphesini gösteren somut deliller | Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni |
| Süre | Kural olarak 24 saat; toplu suçlarda her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatılabilir | Kanunda azami süreler öngörülmüştür (CMK md. 102) |
| Yer | Kolluk nezareti | Ceza infaz kurumu |
| Başvuru yolu | Sulh ceza hâkimine başvuru | İtiraz |
Gözaltı süreleri
Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez. Bu zorunlu süre on iki saatten fazla olamaz (CMK md. 91/1).
Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle Cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir (CMK md. 91/3).
Yakalama, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin savcılık emrine karşı; yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derece kan hısımı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Hâkim başvuruyu derhâl ve en geç yirmi dört saat içinde sonuçlandırır (CMK md. 91/5).
Tutuklama şartları
Tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması hâlinde tutuklama kararı verilemez (CMK md. 100/1).
- Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular,
- Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme ya da tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapma girişimi konusunda kuvvetli şüphe
tutuklama nedeni olarak kabul edilir. Tutuklama istemlerinde adli kontrolün neden yetersiz kalacağının gerekçesi gösterilmelidir (CMK md. 101).
Tutukluluk süreleri
| İş türü | Toplam azami süre | Soruşturma evresinde |
|---|---|---|
| Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler | 1 yıl; zorunlu hâllerde 6 ay uzatılabilir | 6 ay |
| Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işler | 2 yıl; uzatma ile toplam 3 yıl (bazı suçlarda 5 yıl) | 1 yıl (bazı suçlarda 1 yıl 6 ay, 6 ay uzatılabilir) |
Hakkında soruşturma yürütülen kişinin sabit bir adresi, düzenli işi bulunuyor ve delillerin tamamı toplanmışsa, kaçma veya delil karartma şüphesine ilişkin somut olgu bulunmadığı ileri sürülebilir. Bu durumda tutuklama yerine adli kontrol tedbirinin yeterli olup olmadığı değerlendirilir.
Gözaltında müdafi talebi
İzmir'de gözaltına alınan kişi için müdafi talebi kolluk veya savcılık aracılığıyla İzmir Barosu CMK servisine iletilir; sorgu ve tutuklama kararları İzmir Adliyesi'ndeki sulh ceza hâkimliklerince verilir. Tutuklama kararına itiraz da aynı hâkimliklere yapılır.
İki soru
Gözaltında avukatla görüşme hakkı var mı?
Evet. Şüpheli, soruşturmanın her aşamasında müdafiden yararlanabilir ve müdafi ile görüşme hakkına sahiptir.
Adli kontrol nedir?
Adli kontrol; yurt dışına çıkış yasağı, belirli aralıklarla imza verme gibi tutuklamaya göre daha hafif koruma tedbirleridir. Tutuklama istemlerinde adli kontrolün neden yetersiz kalacağı gerekçelendirilmelidir.
Hukuki dayanaklar ve kaynaklar
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: md. 91, 100, 101, 102
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel hukuki görüş yerine geçmez. Her dosyanın koşulları farklıdır; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.