Anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması, eşlerin birlikte başvurması veya birinin diğerinin davasını kabul etmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hakkında anlaşmaları gerekir. Hâkim tarafları bizzat dinler ve anlaşmayı uygun bulursa boşanmaya karar verir (TMK md. 166/3).
Anlaşmalı boşanma nedir?
Anlaşmalı boşanma, Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenen ve eşlerin boşanma konusunda ortak irade ortaya koyduğu boşanma yoludur. Kanun bu hâlde evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağını kabul eder; bu nedenle ayrıca kusur ispatı gerekmez.
Uygulamada "anlaşmalı boşanma davası" olarak anılsa da yine bir dava söz konusudur: dilekçe verilir, duruşma yapılır ve hâkim karar verir.
Anlaşmalı boşanmanın şartları
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Evlilik süresi | Evlilik en az bir yıl sürmüş olmalıdır. Süre, evlenme tarihinden dava tarihine kadar hesaplanır. |
| Ortak başvuru veya kabul | Eşler birlikte başvurmalı ya da bir eşin açtığı davayı diğer eş kabul etmelidir. |
| Bizzat dinlenme | Hâkim tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmelidir. Bu nedenle tarafların duruşmada hazır bulunması gerekir. |
| Mali sonuçlar ve çocuklar | Boşanmanın mali sonuçları ve çocukların durumu hakkındaki düzenleme hâkim tarafından uygun bulunmalıdır. |
Evlilik bir yılı doldurmamışsa anlaşmalı boşanma hükmü uygulanamaz. Bu durumda taraflar anlaşmış olsa bile dava, çekişmeli boşanma hükümlerine göre görülür.
Boşanma protokolünde neler yer almalı?
Protokol, eşlerin boşanmanın sonuçları hakkındaki anlaşmasını gösteren belgedir. Protokoldeki eksiklik ya da belirsizlik, duruşmada sürecin uzamasına veya boşanmadan sonra yeni uyuşmazlıklara yol açabilir. Genellikle şu başlıklar düzenlenir:
| Konu | Düzenlenen hususlar |
|---|---|
| Velayet | Velayetin hangi eşe bırakılacağı |
| Kişisel ilişki | Velayeti kendisine verilmeyen eşin çocukla görüşme günleri, saatleri, bayram ve tatil dönemleri |
| İştirak nafakası | Çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılım tutarı, ödeme günü, artış yöntemi |
| Yoksulluk nafakası | Talep edilip edilmediği, tutarı ve ödeme şekli |
| Tazminat | Maddi ve manevi tazminat talepleri veya bu taleplerden feragat |
| Mal paylaşımı | Taşınır ve taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, ziynet eşyası, borçlar |
| Yargılama giderleri | Masrafların ve vekâlet ücretinin kimde kalacağı |
Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek anlaşmada gerekli gördüğü değişiklikleri yapabilir. Bu değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir (TMK md. 166/3).
Dava süreci adım adım
- Protokolün hazırlanmasıEşler boşanmanın tüm sonuçları hakkında anlaşır ve protokolü imzalar.
- Dava dilekçesinin verilmesiDava, yetkili aile mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme; eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK md. 168).
- DuruşmaHâkim tarafları bizzat dinler, protokolü inceler ve gerekirse değişiklik önerir.
- Karar ve kesinleşmeŞartlar sağlanmışsa boşanmaya karar verilir. Karar kesinleştikten sonra nüfus kayıtlarına işlenir.
Örnek dilekçe görseli
Anlaşmalı boşanma davasında dilekçeye protokol eklenir. Dilekçenin unsurları için boşanma dilekçesi yazısına, protokol örneği için protokol yazısına bakabilirsiniz.
Görselin metin hâli
- Mahkemenin adı
- Davacı ve davalının bilgileri
- Konu: TMK md. 166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma
- Açıklamalar: evlenme tarihi, evliliğin bir yıldan fazla sürdüğü, protokolün eklendiği
- Hukuki sebepler: TMK md. 166/3, 182
- Deliller: nüfus kaydı, protokol
- Sonuç ve istem: boşanmaya ve protokolün onaylanmasına karar verilmesi
- Tarih, imza ve ek listesi
Evliliğin üzerinden on bir ay geçmiş ve eşler her konuda anlaşmış olsun. Bu durumda TMK md. 166/3'teki bir yıllık süre dolmadığından anlaşmalı boşanma kararı verilemez. Eşler bir yılın dolmasını bekleyebilir ya da çekişmeli boşanma hükümlerine göre dava açılabilir; bu tercih, dosyanın koşullarına göre değerlendirilmelidir.
Hızlı kontrol: Anlaşmalı boşanma şartlarını karşılıyor musunuz?
İzmir'de dava
İzmir'de anlaşmalı boşanma davası, eşlerden birinin yerleşim yeri İzmir ise İzmir aile mahkemelerinde açılır; iki eş de duruşmaya bizzat katılır. Protokolün avukatla hazırlanması, hâkimin değişiklik istemesi ihtimalini azaltır. Yoğunluğa göre duruşma günü genellikle birkaç hafta içinde verilir.
Sık sorulan sorular
Anlaşmalı boşanma için avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır, kanuni bir zorunluluk yoktur. Ancak protokolün velayet, nafaka, tazminat ve mal paylaşımı gibi kalıcı sonuçları olduğu için içeriğinin dikkatle hazırlanması önemlidir.
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Kanunda belirli bir süre öngörülmemiştir. Şartlar sağlanmış ve protokol uygun bulunmuşsa karar genellikle ilk duruşmada verilir; toplam süre, mahkemenin duruşma takvimine ve kararın kesinleşmesine bağlıdır.
Duruşmaya katılmadan anlaşmalı boşanma olur mu?
Kanun, hâkimin tarafları bizzat dinlemesini şart koşar. Bu nedenle anlaşmalı boşanmada tarafların duruşmada hazır bulunması gerekir.
Protokol imzalandıktan sonra taraflardan biri vazgeçebilir mi?
Boşanma kararı verilinceye kadar taraflardan biri iradesinden dönebilir. Bu durumda dava, çekişmeli boşanma hükümlerine göre devam edebilir.
Mal paylaşımı protokolde düzenlenmek zorunda mı?
Kanun, boşanmanın mali sonuçlarının düzenlenmesini arar. Mal rejiminin tasfiyesinin protokolde düzenlenmemesi hâlinde bu konu ileride ayrı bir davaya konu olabilir; bu nedenle protokolde açıkça düzenlenmesi ya da açıkça ayrık tutulması önemlidir.
Evlilik bir yıldan kısa sürdüyse anlaşmalı boşanılabilir mi?
Hayır. TMK md. 166/3 evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasını arar. Bu durumda taraflar anlaşsa bile dava genel sebebe (TMK md. 166/1) veya özel sebeplere dayanır ve ispat gerekir.
Avukatım varsa duruşmaya gelmem şart mı?
Evet. Hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi zorunludur (TMK md. 166/3); vekil bulunması bu şartı kaldırmaz.
Hukuki dayanaklar ve kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: md. 166, 168, 182
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel hukuki görüş yerine geçmez. Her dosyanın koşulları farklıdır; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.