Boşanmada kadın; şartları varsa tedbir ve yoksulluk nafakası, maddi ve manevi tazminat, edinilmiş mallarda katılma alacağı, ziynet alacağı, velayet ve iştirak nafakası talep edebilir. Bu hakların çoğu cinsiyetten bağımsızdır ve erkek eş için de aynı şartlarla geçerlidir. Kadın boşanmayla evlenmeden önceki soyadını yeniden alır (TMK md. 173).
Haklar bir bakışta
| Hak | Şartı | Dayanak |
|---|---|---|
| Tedbir nafakası | Dava süresince geçim ihtiyacı | TMK md. 169 |
| Yoksulluk nafakası | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşme, kusurun daha ağır olmaması | TMK md. 175 |
| Maddi tazminat | Kusursuz veya daha az kusurlu olma, menfaatin zedelenmesi | TMK md. 174/1 |
| Manevi tazminat | Kişilik hakkına saldırı | TMK md. 174/2 |
| Katılma alacağı | Edinilmiş mallara katılma rejimi | TMK md. 236 |
| Ziynet alacağı | Ziynetin varlığı ve diğer eşte kalması | Yargıtay uygulaması |
| Velayet ve iştirak nafakası | Çocuğun üstün yararı | TMK md. 182 |
| Aile konutu koruması | Konutun aile konutu niteliği | TMK md. 194 |
Nafaka hakları
Dava süresince hâkim, eşlerin barınması ve geçimi için gerekli geçici önlemleri re'sen alır (TMK md. 169). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş, diğer eşin mali gücü oranında yoksulluk nafakası isteyebilir; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz (TMK md. 175).
Anayasa Mahkemesi, TMK md. 175'teki "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiştir; karar 30 Haziran 2027'de yürürlüğe girecektir. Ayrıntılar için süresiz nafaka yazısına bakabilirsiniz.
Tazminat hakları
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir. Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat isteyebilir (TMK md. 174).
Mal paylaşımı ve ziynet
Edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş, diğer eşin artık değerinin yarısı üzerinde kural olarak hak sahibidir (TMK md. 236). Düğünde takılan ziynetler ise Yargıtay uygulamasında, aksine adet veya anlaşma yoksa kadına bağışlanmış sayılır. Ayrıntılar için mal paylaşımı yazısına bakabilirsiniz.
Aile konutu
Eşlerden biri, diğer eşin açık rızası olmadıkça aile konutuyla ilgili kira sözleşmesini feshedemez, konutu devredemez veya konut üzerindeki hakları sınırlayamaz. Konutun maliki olmayan eş, tapu kütüğüne aile konutu şerhi verilmesini tapu müdürlüğünden isteyebilir (TMK md. 194).
Soyadı ve bekleme süresi
- Soyadı: Boşanan kadın evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Boşandığı eşinin soyadını kullanmakta menfaati olduğunu ve bunun eşe zarar vermeyeceğini ispatlarsa, hâkim kocanın soyadını taşımasına izin verebilir (TMK md. 173).
- Bekleme (iddet) süresi: Evliliği sona eren kadın, evliliğin sona ermesinden itibaren 300 gün geçmedikçe evlenemez; doğurmakla süre biter. Önceki evlilikten gebe olmadığının anlaşılması veya eşlerin yeniden birbiriyle evlenmek istemesi hâlinde mahkeme bu süreyi kaldırır (TMK md. 132). Süreyi iddet süresi hesaplama aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Şiddet hâlinde koruma
Şiddete uğrayan veya uğrama tehlikesi bulunan kişiler, 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler talep edebilir. Bu tedbirler boşanma davasından bağımsız olarak istenebilir. Acil durumlarda 112 aranabilir.
İzmir'de nereye başvurulur?
İzmir'de 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu ve önleyici tedbir kararları aile mahkemelerinden ve acil hâllerde kolluktan talep edilebilir; İzmir Barosu Kadın Hakları Merkezi ile ŞÖNİM (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi) de başvuru noktalarıdır. Boşanma ve nafaka davaları İzmir aile mahkemelerinde görülür; adli yardım şartlarını taşıyanlara İzmir Barosu ücretsiz avukat görevlendirir.
Sık sorulan sorular
Boşanmada erkeğin hakları farklı mı?
Nafaka, tazminat, mal paylaşımı ve velayet hakları cinsiyetten bağımsız olarak düzenlenmiştir; şartları taşıyan erkek eş de bu hakları talep edebilir. Ziynet eşyası ve soyadı gibi bazı konular ise uygulamada kadınla ilgilidir.
Çalışan kadın nafaka alabilir mi?
Çalışıyor olmak tek başına engel değildir; belirleyici olan boşanma yüzünden yoksulluğa düşülüp düşülmeyeceğidir.
Kusurlu olan eş tazminat isteyebilir mi?
Maddi tazminat için talep eden eşin kusursuz veya daha az kusurlu olması gerekir. Manevi tazminat ise kusurlu olan diğer taraftan istenebilir.
Çalışan kadın yoksulluk nafakası alabilir mi?
TMK md. 175'teki ölçüt, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olmak ve kusurun daha ağır olmamasıdır. Gelir bulunması tek başına talebi ortadan kaldırmaz; gelirin yoksulluğu önleyip önlemediği somut olaya göre değerlendirilir.
Hukuki dayanaklar ve kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: md. 132, 169, 173, 174, 175, 182, 194, 236
- 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel hukuki görüş yerine geçmez. Her dosyanın koşulları farklıdır; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.