Veraset ilamı, mirasın reddi, tenkis ve saklı pay, ortaklığın giderilmesi, vasiyetname.
Av. Yağmur Tahtasızİzmir Miras Avukatı · İzmir Barosu'na kayıtlı avukat · miras hukuku alanında danışmanlık ve dava takibi.
Bir yakınınızı kaybettikten sonra, yasın ortasında bir de miras işleriyle uğraşmak zorunda kalırsınız. Hangi belgelerin alınacağı, borçların mirasçılara geçip geçmediği, tapunun nasıl paylaşılacağı ve kardeşler arasındaki anlaşmazlıklar... Miras hukukunda bazı süreler ölüm tarihinden itibaren işlemeye başlar. Bu yüzden ilk birkaç ayda doğru adımları atmak, sonraki yılları kolaylaştırır.
Çiğli'de yaşayan iki kardeş, babalarından kalan evi satmak istiyor ancak üçüncü kardeş satışa razı olmuyor. Ortak mülkiyetteki taşınmazlarda anlaşma sağlanamazsa, paydaşlardan biri ortaklığın giderilmesini isteyebilir. Bugün bu davadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur ve uygulamada pek çok aile, arabuluculuk masasında satış veya pay devri konusunda anlaşarak yıllar sürebilecek bir davadan kurtuluyor.
Mirası bırakan kişi, vasiyetname veya bağışla malvarlığını dilediği gibi dağıtabilir; ancak kanun bazı mirasçılar için dokunulamayan bir pay öngörür. Çocuklar ve torunlar için saklı pay yasal miras paylarının yarısı, anne ve baba için dörtte biridir. Sağ kalan eş, çocuklar veya anne-baba ile birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı, diğer hallerde dörtte üçü saklı paydır. Kardeşlerin saklı payı ise 2007'de kaldırılmıştır.
Saklı payınız zedelendiyse tenkis davası açabilirsiniz. Bu dava, saklı payın zedelendiğini öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma, diğer tasarruflarda ölüm tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Uygulamada en sık rastlanan uyuşmazlıklardan biri, mirası bırakanın sağlığında bir mirasçıya tapuda "satış" göstererek aslında bağış yapmasıdır. Diğer mirasçılar, bu işlemin gerçekte mal kaçırma amacıyla yapıldığını ispat ederek tapu iptali ve tescil isteyebilir. Ölçü, mirası bırakanın gerçek iradesidir; bakım karşılığı yapılan devirler her zaman mal kaçırma sayılmaz. Yargıtay'ın bu konudaki bir kararını emsal kararlar bölümümüzde özetledik.
İzmir'de mirasçılık belgesi, ortaklığın giderilmesi ve mirasın reddi işlemleri sulh hukuk mahkemelerinde; tenkis, muris muvazaası ve vasiyetnamenin iptali davaları ise asliye hukuk mahkemelerinde görülür. Taşınmazla ilgili davalarda yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yerin mahkemesidir; Ödemiş'teki bir tarla için dava Ödemiş'te açılır.
Vasiyetname resmi şekilde (noterde), el yazısıyla veya olağanüstü hallerde sözlü olarak yapılabilir. Şekil şartlarına uyulmayan bir vasiyetname iptal edilebilir. Saklı payları gözeten, açık ve yoruma yer bırakmayan bir metin, ileride aile içinde çıkabilecek davaların önüne geçer. Av. Yağmur Tahtasız, vasiyetname ve miras sözleşmesi hazırlanması ile miras davalarında danışmanlık ve dava takibi yapmaktadır.
Vasiyetname yoksa miras, kanunun belirlediği sıraya göre paylaştırılır. Türk hukukunda yasal mirasçılar zümre sistemine göre belirlenir: önce ölen kişinin altsoyu (çocukları, onlar ölmüşse torunları), altsoy yoksa anne ve babası ile onların altsoyu, onlar da yoksa büyükanne ve büyükbabalar ile onların altsoyu mirasçı olur. Bir zümrede mirasçı varken sonraki zümreye pay düşmez.
Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçıdır ve payı birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir (TMK md. 499):
| Eşle birlikte mirasçı olan | Eşin payı |
|---|---|
| Çocuklar (altsoy) | Mirasın dörtte biri |
| Anne, baba veya kardeşler | Mirasın yarısı |
| Büyükanne ve büyükbabalar | Mirasın dörtte üçü |
| Hiçbiri yoksa | Mirasın tamamı |
Paylaşımdan önce bir noktaya dikkat etmek gerekir: Eşler arasında mal rejiminin tasfiyesi mirastan önce yapılır. Evlilik içinde edinilen malların yarısı zaten sağ kalan eşe ait olabilir; miras ancak geri kalan kısım üzerinden paylaştırılır.
Mirasçılar, ölen kişinin borçlarından mirasın tamamıyla sorumludur. Borçların varlıktan fazla olduğu durumlarda mirası reddetmek mümkündür. Ret, mirasçının ölümü öğrendiği tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanla gerçekleşir (TMK md. 605–606).
Ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğu açıkça belli veya resmen tespit edilmişse, miras reddedilmiş sayılır. Bu durumda üç aylık süre kaçırılmış olsa bile, mahkemeden terekenin borca batık olduğunun tespiti istenebilir. Ancak mirasçı bu arada tereke mallarını satar veya kullanırsa ret hakkını kaybedebilir; bu nedenle borçlu bir mirasla karşılaştığınızda tereke mallarına dokunmadan önce hukuki destek almanız gerekir.
Mirasçılar, miras kalan bir taşınmaz üzerinde anlaşamıyorsa her biri ortaklığın giderilmesini isteyebilir. Dava, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinde görülür. Mahkeme önce taşınmazın paylara göre bölünüp bölünemeyeceğine bakar; bölünmesi mümkün değilse satışına karar verir ve satış bedeli paylara göre dağıtılır.
1 Eylül 2023'ten bu yana taşınmazlara ilişkin ortaklığın giderilmesi davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Ayrıca 7589 sayılı Kanun'la, paydaşların tamamı mirasçı olan taşınmazların satışında ilk artırmaya yalnızca mirasçıların katılabileceği ve ilk artırmada muhammen bedelin tamamının aranacağı düzenlendi. Bu değişiklik, aile evinin yabancı alıcılara düşük bedelle gitmesini önlemeyi amaçlıyor.
Saklı payı zedelenen mirasçının açacağı tenkis davası, kısa sürelere bağlıdır: mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer kazandırmalarda mirasın açılmasından itibaren on yıl (TMK md. 571). Mirasçıların bu süreyi çoğu zaman tapu kayıtlarını geç öğrendikleri için kaçırdıkları görülür. Ölümden sonra tapu ve banka kayıtlarının hızlıca araştırılması bu yüzden önemlidir.
Miras yoluyla mal edinen mirasçılar veraset ve intikal vergisi beyannamesi vermekle yükümlüdür. Ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mirasçılar da Türkiye'deyse beyanname, ölüm tarihini izleyen dört ay içinde ölen kişinin son ikametgâhının bağlı olduğu vergi dairesine verilir. Vergi, üç yılda ve her yıl mayıs ve kasım aylarında olmak üzere altı eşit taksitte ödenir.
Bankalar, ölen kişinin hesabındaki parayı mirasçılara ödeyebilmek için çoğu zaman vergi dairesinden alınacak ilişik kesme yazısını ister. Beyannamenin zamanında verilmemesi, hem gecikme cezasına hem de hesapların açılmasında gecikmeye yol açar.
İzmir'deki mirasçıların bir kısmının yurt dışında yaşaması sık rastlanan bir durumdur. Yurt dışındaki mirasçı, mirasçılık belgesi alınması, tapuda intikal veya ortaklığın giderilmesi davası için Türkiye'ye gelmek zorunda değildir. Bulunduğu ülkedeki Türk konsolosluğunda düzenlenecek bir vekâletnameyle işlemleri vekil aracılığıyla yürütebilir. Yabancı makamlar önünde düzenlenen vekâletnamelerin ise apostil şerhi taşıması ve Türkçe tercümesinin onaylanması gerekir.
Ölen kişi yabancı uyruklu ise veya yurt dışında taşınmazı varsa, hangi ülke hukukunun uygulanacağı ayrıca değerlendirilmelidir. Türk hukukuna göre Türkiye'deki taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır; yurt dışındaki taşınmazlar için ise o ülkenin kuralları devreye girebilir. Mirasçılık belgesinin yurt dışında kullanılabilmesi için de apostil işlemi yapılması gerekir.
Yurt dışındaki mirasçılar açısından en sık karşılaşılan sorun, sürelerin farkına geç varılmasıdır. Mirasın reddi için üç aylık süre, ölümün öğrenildiği tarihten başlar; yurt dışında olmak bu süreyi kendiliğinden uzatmaz.
Tapu devrinde ödenecek harcı önceden görmek için tapu harcı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Mirası reddetmezseniz, mirası bırakanın borçlarından payınız oranında değil, tüm mirasçılarla birlikte müteselsilen sorumlu olabilirsiniz. Borçlar fazlaysa 3 aylık ret süresini kaçırmamak önemlidir.
Hayır. Noterden de mirasçılık belgesi alınabilir. Ancak yabancı unsur içeren veya mirasçılık konusunda tereddüt bulunan durumlarda sulh hukuk mahkemesine başvurmak gerekebilir.
Paydaşlardan biri ortak taşınmazı tek başına kullanıyorsa, diğer paydaşlar belirli koşullarla ecrimisil (haksız kullanım tazminatı) isteyebilir. Paydaşlar arasında bu talep için kural olarak önce kullanımdan men ihtarı yapılması gerekir.
Ölümü öğrendiğiniz tarihten itibaren üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine başvurarak mirası reddedebilirsiniz. Tereke ölüm tarihinde açıkça borca batıksa, bu süre geçmiş olsa bile borca batıklığın tespiti istenebilir.
Çocuklarla birlikte mirasçı olan eş mirasın dörtte birini, anne-baba zümresiyle birlikte yarısını, büyükanne-büyükbaba zümresiyle birlikte dörtte üçünü alır. Bu zümrelerden kimse yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mirasçılar Türkiye'deyse, ölüm tarihini izleyen dört ay içinde verilir. Vergi üç yılda altı eşit taksitte ödenebilir.
Evet. 1 Eylül 2023'ten bu yana taşınmazlara ilişkin ortaklığın giderilmesi davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir.
Noter veya sulh hukuk mahkemesinden veraset ilamı alınması.
Üç aylık süre içinde sulh hukuk mahkemesine beyan (TMK md. 606).
Saklı payı ihlal eden kazandırmaların indirilmesi (TMK md. 560).
Paylı mülkiyetin aynen veya satış yoluyla sona erdirilmesi.
Düzenlenmesi, iptali ve yorumu.
Mirastan mal kaçırma amaçlı tasarrufların iptali.
12. Yargı Paketi ile ortaklığın giderilmesinde miras kalan taşınmazın ilk artırması yalnızca mirasçılar arasında yapılıyor. Kimleri kapsıyor, ne zaman uygulanıyor?
Bu sayfadaki bilgiler, faaliyet gösterilen alan hakkında genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; uzmanlık anlamına gelmez ve kişiye özel hukuki görüş yerine geçmez.