Anlaşmalı boşanma protokolü; velayet, kişisel ilişki, iştirak ve yoksulluk nafakası, tazminat, mal paylaşımı ve yargılama giderleri konularında eşlerin anlaşmasını gösteren belgedir. Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatini gözeterek protokolde değişiklik yapabilir; değişiklikler taraflarca kabul edilirse boşanmaya karar verilir (TMK md. 166/3).
Protokolün bölümleri
| Bölüm | Açıkça yazılması gerekenler |
|---|---|
| 1. Taraflar | Eşlerin kimlik bilgileri, evlenme tarihi, varsa çocukların bilgileri |
| 2. Boşanma iradesi | Tarafların TMK md. 166/3 kapsamında boşanmak istediği |
| 3. Velayet | Her çocuk için velayetin kime bırakıldığı |
| 4. Kişisel ilişki | Gün, saat, teslim yeri; bayram, yarıyıl ve yaz tatili düzenlemesi |
| 5. İştirak nafakası | Tutar, ödeme günü, ödeme yöntemi, yıllık artış ölçütü |
| 6. Yoksulluk nafakası | Talep edilip edilmediği; ediliyorsa tutar ve artış |
| 7. Tazminat | Maddi ve manevi tazminat tutarları veya karşılıklı feragat |
| 8. Mal paylaşımı | Taşınmaz, araç, hesap, ziynet ve borçların kime kalacağı; devir tarihleri |
| 9. Giderler | Yargılama giderleri ve vekâlet ücretinin kimde kalacağı |
Örnek protokol görseli
Aşağıdaki görsel, protokolün madde madde nasıl düzenlenebileceğini gösterir. Kenardaki numaralar yukarıdaki tablodaki başlıklarla eşleşir.
Görselin metin hâli
- Taraflar ve evlenme tarihi
- Madde 1: Boşanma iradesi (TMK md. 166/3)
- Madde 2: Velayet
- Madde 3: Kişisel ilişki: gün, saat, bayram ve tatil, teslim yeri
- Madde 4: İştirak nafakası: tutar, ödeme günü, hesap, yıllık artış
- Madde 5: Yoksulluk nafakası: feragat veya tutar
- Madde 6: Maddi ve manevi tazminat: feragat veya anlaşma
- Madde 7: Mal paylaşımı ve borçlar: devir tarihleri, masraflar, ziynet
- Madde 8: Yargılama giderleri
- Tarih ve iki eşin imzası
Hükümler neden açık ve uygulanabilir olmalı?
Protokol, boşanma kararıyla birlikte hüküm altına alınır ve uygulanması gerektiğinde icraya konu olabilir. Bu nedenle "uygun bir zamanda", "makul bir miktar" gibi belirsiz ifadeler yerine tarih, tutar ve yöntem açıkça yazılmalıdır.
"Baba çocuğu uygun gördüğü zamanlarda görebilir" ifadesi, uyuşmazlık çıktığında uygulanması güç bir düzenlemedir. Bunun yerine "her ayın birinci ve üçüncü hafta sonu, cumartesi 10.00'dan pazar 18.00'e kadar" gibi açık bir düzenleme tercih edilir.
Sık yapılan hatalar
- Nafakanın yıllık artış ölçütünün yazılmaması,
- Tapu devri, araç devri gibi işlemler için tarih ve masraf sorumlusunun belirtilmemesi,
- Ziynet eşyasının hiç düzenlenmemesi veya kimde kalacağının belirsiz bırakılması,
- Ortak borçların (kredi, kart borcu) dağıtılmaması,
- Tazminat ve nafakadan feragat edilip edilmediğinin açıkça yazılmaması.
Hâkim protokolü özellikle çocukların yararı ve hakkaniyet bakımından denetler. Çocuğun yararına aykırı bulunan bir düzenleme, taraflar anlaşmış olsa bile onaylanmayabilir.
Protokolü imzalamadan önce kontrol listesi
- Tüm çocuklar için düzenleme yapıldı mı?Her çocuk için velayet, kişisel ilişki ve nafaka ayrı ayrı yazılmalıdır.
- Tutarlar ve tarihler net mi?Her ödeme için tutar, gün ve yöntem belirtilmelidir.
- Mal ve borçlar listelendi mi?Taşınmazlar, araçlar, hesaplar, ziynetler ve borçlar ayrı ayrı yazılmalıdır.
- Feragatler açık mı?Hangi taleplerden vazgeçildiği açıkça belirtilmelidir.
Duruşma günü
İzmir aile mahkemelerinde anlaşmalı boşanma duruşması, protokolün dosyaya sunulmasının ardından genellikle tek celsede yapılır; hâkim her iki eşi de bizzat dinler. Protokolün İzmir'deki taşınmaz ve araç devirlerine ilişkin maddelerinde tapu ve noter işlemlerinin hangi tarihe kadar yapılacağı açıkça yazılmalıdır.
Protokolle ilgili sorular
Protokolün noterde düzenlenmesi gerekir mi?
Kanunda noter şartı yoktur. Protokol taraflarca imzalanarak mahkemeye sunulur; hâkim duruşmada tarafları bizzat dinler.
Protokol imzalandıktan sonra değiştirilebilir mi?
Karar verilinceye kadar taraflar yeni bir anlaşma yapabilir; hâkim de değişiklik önerebilir. Karar kesinleştikten sonra ise nafaka gibi bazı konularda koşulların değişmesine bağlı olarak uyarlama davası açılabilir.
Anlaşmalı boşanma ne kadar sürer?
Kanunda belirli bir süre öngörülmemiştir. Şartlar ve protokol uygunsa genellikle ilk duruşmada karar verilebilir; toplam süre mahkemenin duruşma takvimine bağlıdır.
Hukuki dayanaklar ve kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: md. 166/3, 182
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel hukuki görüş yerine geçmez. Her dosyanın koşulları farklıdır; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.