Türk Medeni Kanunu'nda boşanma sebepleri özel ve genel olarak ikiye ayrılır. Özel sebepler; zina, hayata kast ve onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat, terk ve akıl hastalığıdır (TMK md. 161–165). Genel sebep ise evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıdır (TMK md. 166). Reddedilen bir boşanma davasından sonra bir yıl içinde ortak hayat kurulamazsa da boşanmaya karar verilir.
Özel boşanma sebepleri
| Sebep | Madde | Dava süresi |
|---|---|---|
| Zina | md. 161 | Öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde 5 yıl. Affeden eşin dava hakkı yoktur. |
| Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış | md. 162 | Öğrenmeden itibaren 6 ay, her hâlde 5 yıl. Affeden eşin dava hakkı yoktur. |
| Suç işleme ve haysiyetsiz hayat | md. 163 | Her zaman açılabilir. |
| Terk | md. 164 | Ayrılığın en az 6 ay sürmesi ve hâkim veya noter ihtarının sonuçsuz kalması gerekir. |
| Akıl hastalığı | md. 165 | Hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmî sağlık kurulu raporuyla tespiti gerekir. |
Özel sebeplerde sebebin ispatı yeterlidir; ayrıca evlilik birliğinin sarsıldığının ispatı gerekmez.
Genel sebep: evlilik birliğinin temelinden sarsılması
Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmışsa eşlerden her biri boşanma davası açabilir (TMK md. 166/1). Uygulamada en sık başvurulan sebep budur. Sürekli tartışma, ilgisizlik, ekonomik şiddet, sadakatsizlik şüphesi doğuran davranışlar veya eşin ailesinin müdahalesi gibi olaylar bu kapsamda değerlendirilebilir.
Davacının kusuru daha ağırsa davalının davaya itiraz hakkı vardır. Ancak itiraz hakkın kötüye kullanılması niteliğindeyse ve evliliğin devamında davalı ile çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir (TMK md. 166/2).
Reddedilen davadan sonra boşanma
Boşanma sebeplerinden biriyle açılan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir (TMK md. 166/4).
Bu süre 14 Kasım 2024 tarihli ve 7532 sayılı Kanunla üç yıldan bir yıla indirilmiştir. Eski kaynaklarda "üç yıl" ifadesine rastlanabilir.
Anlaşmalı boşanma
Evlilik en az bir yıl sürmüşse, eşlerin birlikte başvurması veya bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde de evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır (TMK md. 166/3). Ayrıntılar için anlaşmalı boşanma yazısına bakabilirsiniz.
Eşini terk eden kişi altı aydır ortak konuta dönmüyorsa, terk edilen eş hâkim veya noter aracılığıyla ihtar gönderebilir. İhtar sonuçsuz kalırsa terk sebebiyle dava açılabilir. Aynı olaylar, şartları varsa evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine de dayanak yapılabilir.
Hangi boşanma sebebine dayanılacağına karar verilirken İzmir aile mahkemelerindeki uygulama ve İzmir Bölge Adliye Mahkemesi'nin istinaf kararları yol göstericidir. Özel sebeplere dayalı davalarda olaylar İzmir'de yaşanmışsa tanık ve belge planlaması buna göre yapılır.
Sorular
Birden fazla boşanma sebebine dayanılabilir mi?
Evet. Dava dilekçesinde birden fazla sebebe birlikte dayanılabilir; örneğin hem zina hem evlilik birliğinin temelinden sarsılması.
Zina affedildiyse ne olur?
Affeden eşin zina sebebiyle dava hakkı yoktur (TMK md. 161). Ancak somut olayın koşullarına göre genel sebebe dayanma imkânı ayrıca değerlendirilir.
Şiddet tek başına boşanma sebebi midir?
Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış özel bir boşanma sebebidir (TMK md. 162). Şiddet hâlinde 6284 sayılı Kanun kapsamında koruyucu tedbirler de istenebilir.
Hukuki dayanaklar ve kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu: md. 161–166 (md. 166/4: 7532 sayılı Kanunla değişik)
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve kişiye özel hukuki görüş yerine geçmez. Her dosyanın koşulları farklıdır; mevzuat ve yargı uygulaması zaman içinde değişebilir.